nov 8, 2025
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (RvS) heeft op 5 november 2025 uitspraak gedaan in het beroep van huisarts Jan Vingerhoets tegen de boete van 3000 euro die de minister van VWS hem heeft opgelegd omdat hij in 2021 aan 7 patiënten ivermectine had voorgeschreven met coronaklachten.
Eerder op 12 maart 2025 had de RvS al vier gelijkluidende uitspraken gedaan over boetes aan vier artsen. Op dit medium staan nog de beschouwing van deze eerdere uitspraken van de RvS van 12 maart 2025 over de boete van de minister van VWS aan Rob Elens: Raad van State volgt wat de minister zegt, boetes terecht. (Lastig. Professionele artsen die niet doen wat de politiek zegt)
Hoe zit het ook alweer met de rechtsbescherming in Nederland tegen zulke boetes?
In de Nederlandse wetgeving geldt de Trias Politica: evenwicht tussen de drie machten wetgevende macht, uitvoerende/bestuurlijke macht (zoals ministers) en rechterlijke macht. Rechtsbescherming van de burger tegen de uitvoerende macht is een van de belangrijkste uitgangspunten in de rechtsstaat. Een burger kan in bezwaar bij het bestuur en in beroep bij de rechter tegen maatregelen waardoor hij is benadeeld. Bij boetes weegt de rechtsbescherming nog zwaarder, ook op grond van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM). Het is de taak – en de roeping – van de rechter om een burger aan wie een strafsanctie is opgelegd, maximaal rechtsbescherming te bieden. Iets anders heeft de burger ook niet: de overheid heeft de eenzijdige macht om ons straffen op te leggen. De rechter is de enige waar hij terecht kan. Die rechtsbescherming geldt nog sterker bij mensen die hun beroepseed uitoefenen zoals artsen. Deze artsen hebben dat gedaan door – met succes – de wereldberoemde antivirale middelen hydroxychloroquine (HCQ) en ivermectine voor te schrijven bij coronaklachten in het vroege stadium en in een lage dosis. De minister die daarvoor een vergrijpboete oplegt aan een arts, heeft de zwaarst mogelijke bewijslast. Als er redelijke twijfel mogelijk is, veegt de rechter die boete al van tafel. Dat hadden tenminste zes rechtbanken om die reden al gedaan, nog niet eens om de redelijke twijfel, maar omdat de wetsbepaling zelf niet duidelijk beboetbaar was. Het verbod van de minister was niet duidelijk in artikel 68 was te lezen (het legaliteitsbeginsel of Lex certa) en volgens de wetsgeschiedenis is de bedoeling van de wet ook niet om de prescriptievrijheid van de arts te beperken.
Artsen hebben artikel 68 Geneesmiddelenwet letterlijk gevolgd
In dit artikel 68 is letterlijk te lezen: zijn er standaarden en protocollen die het off-label gebruik toestaan, dan kun je off-label voorschrijven. Zijn die standaarden en protocollen er (nog) niet, dan overleg je eerst met de apotheker. Dit betekent dat er zonder dit overleg pas een overtreding kan zijn. En zo stond het ook in de Beleidsregels van de minister. Grammaticaal hebben de artsen het artikel letterlijk gevolgd. De rechter baseert zich ook altijd eerst op de grammaticale inhoud van de bepaling.
Maar de Raad van State kleurt zelf artikel 68 wel in
Anders dan de meeste rechtbanken heeft de RvS de volgende cirkelredenering bedacht. Off-label voorschrijven mag als een protocol dat toelaat . De RvS vindt het daarbij “ vanzelfsprekend ” dat je dan omgekeerd ook niet off-label mag voorschrijven als een protocol dat afraadt . Zo maakt de RvS een regelende bepaling tot een verbod. Dat noemen juristen een a contrario redenering en in dit geval is het ook een doelredenering . De RvS kleurt artikel 68 zelf in en negeert het legaliteitsbeginsel en de grammaticale wettekst , de wetsgeschiedenis , de verklaringen van de deskundige en de uitspraken van de tuchtrechter .
Dat maakt dan verder allemaal niet meer uit, zegt de RvS letterlijk (onder 5.6).
We lezen het als volgt in het persbericht van de RvS; “Een arts kan een geneesmiddel off-label voorschrijven als er protocollen en standaarden zijn die het voorschrijven van zulke geneesmiddelen toelaten . Maar dat was hier niet het geval. Integendeel, er was juist een advies van het Nederlandse Huisartsen Genootschap dat het gebruik van het geneesmiddel ivermectine voor COVID-19 afraadde. De wet biedt artsen dan geen mogelijkheid voor het off-label voorschrijven van geneesmiddelen. De huisarts heeft de wet dus overtreden en daarvoor mocht de minister een boete opleggen, aldus de Afdeling bestuursrechtspraak, die hiermee de uitspraak van de rechtbank Zeeland-West-Brabant bevestigt die in juli vorig jaar tot hetzelfde oordeel kwam.”
Reasonable doubt en de getuige-deskundige
Zoals gezegd, als er redelijke twijfel mogelijk is dat hier een overtreding is begaan, dan moet de rechter de boete vernietigen. Dat staat in artikel 6 van het EVRM, het belangrijkste artikel bij boetes en dit gaat boven de Nederlandse wet. In de eerdere vier uitspraken is de RvS hier echter volledig aan voorbij gegaan. Daarom hebben de advocaten in de zitting van Jan Vingerhoets ingezet op het onderbouwen van reasonable doubt. Tegen de zin van de RvS lukte het toch om de getuige-deskundige Dick Bijl een aantal vragen te laten beantwoorden over het off-label voorschrijven en over de betekenis van de NHG-richtlijnen.
Dick Bijl is voormalig arts en epidemioloog, mede-auteur van vijf NHG-standaarden en hij heeft circa 35 NHG-standaarden gerefereerd. Hij heeft ruim 30.000 artikelen over medicijnenonderzoek beoordeeld, was 22 jaar bij het Geneesmiddelenbulletin betrokken, was voorzitter van de International Society of Drug Bulletins en hij heeft nog diverse internationale functies. Een gezaghebbende deskundige dus over het off-label voorschrijven en over de NHG-richtlijnen.
Samenvattend verklaarde Dick Bijl op de zitting het volgende.
- Nee de NHG standaard is geen verbod, alleen adviserend (staat ook op de NHG site zelf dat het niet dwingende richtlijnen zijn).
- Ja er waren wél wetenschappelijke richtlijnen standaarden of protocollen voor het gebruik van HCQ en ivermectine bij corona.
- Ja er is ook wetenschappelijk bewijs dat HCQ en ivermectine wél werken bij corona.
- Ja er worden meerdere andere middelen off-label voorgeschreven, ook als daarvan geen daadwerkelijk bewijs is dat ze werken (en daarvoor legt de minister geen boetes op).
- Nee in de praktijk maakt het niet uit of de richtlijnen standaarden of protocollen Nederlands of buitenlands zijn. Voor de wetenschap maakt dat natuurlijk ook niet uit.
- Ja er wordt meer off-label voorgeschreven direct op basis van Amerikaanse protocollen. De artsen deden dus wat al veel vaker door andere artsen wordt gedaan: óók als buitenlandse protocollen haaks staan op Nederlandse protocollen.
Deze verklaringen maken onmiskenbaar duidelijk dat de RvS in de eerdere vier uitspraken van de verkeerde feiten en omstandigheden is uitgegaan. Op basis van deze verklaringen moeten de boetes op diverse gronden vernietigd worden: schending van het legaliteitsbeginsel, het motiveringsbeginsel, het gelijkheidsbeginsel en op zijn minst reasonable doubt, redelijke twijfel dat hier sprake is van overtreding van artikel 68. De RvS had daarvoor simpel kunnen verwijzen naar de deskundigeverklaringen. De rechter is immers geen inhoudsdeskundige.
De RvS schendt zelf het recht, om de boetes in stand te kunnen laten
Het is voor een redelijk denkend mens niet te geloven, maar de RvS heeft in de uitspraak helemaal niets met deze deskundigeverklaringen gedaan. Gewoon alles genegeerd. Dat is een welbewuste keuze, want de RvS weet heel goed dat dit na de eerdere vier uitspraken de belangrijkste verdediging was voor de artsen tegen de boete. Dit negeren is overduidelijk in strijd met het recht op een eerlijk proces volgens artikel 6 van het EVRM (Europees Verdrag van de Rechten van de Mens) en in strijd met de artikel 8:69 en 8:77 van de Awb (Algemene wet bestuursrecht), de plicht om de uitspraak te motiveren op de grondslag van het beroep. Dit negeren door de hoogste rechter is ook bijzonder triest in strijd met de rechtsbeschermende taak van de bestuursrechter, juist tegen de fanatieke minister Hugo de Jonge die (zo blijkt uit de van hem afgedwongen WOB/Woo stukken) de artsen “ full force ” aanpakte omdat ze de “ vaccinatiebereidheid ondermijnden ”. Vooringenomenheid van de hoogste rechter is natuurlijk funest voor een rechtsstaat. Daar zullen ze bij de komende procedures ook op gewezen worden.
Het enige wat de RvS kort heeft genoemd over artikel 6 EVRM is dat het Europese Hof voor de Rechten van de Mens een beroep tegen de RvS uitspraken niet-ontvankelijk heeft verklaard (zonder enige motivering). Maar de RvS weet ook dat zijn nieuwe schending van artikel 6 EVRM opnieuw aan het EHRM kan worden voorgelegd.
En dan nog een lelijke “trap na” van de RvS over de hoogte van de boetes
Ten slotte vond de RvS de boete aan Jan Vingerhoets niet te hoog om een opmerkelijke reden die niets te maken heeft met de beweerde overtreding waarvoor de boete is opgelegd. De patiënten hebben gebruik gemaakt van hun recht om de gegevens over de ivermectine uit hun dossier te verwijderen. Hugo de Jonge had namelijk gedreigd met zeer hoge boetes en dat heeft ongetwijfeld veel artsen ervan weerhouden om hun eed te volgen en coronapatiënten te helpen met deze wereldberoemde antivirale middelen met zeer weinig bijwerkingen. Dit wordt nu door de RvS als verzwarende omstandigheid aan Jan Vingerhoets verweten. “ Dit klemt te meer, omdat dit verzoek niet is ingegeven door het belang van de patiënt, maar door het eigen financiële belang [appellant] om geen boete te krijgen .” (9.5) Een alleraardigste manier van ons hoogste rechtscollege om dit zo te verdraaien en hem als een crimineel neer te zetten. Zij zullen zich welbewust zijn van de schade die dit aan Jan Vingerhoets toebrengt.
Zie ook de blog van Jan Vingerhoets hierover en ook de Substack van Robin de Boer .
Deze ongelijke en onrechtvaardige strijd is nog niet gestreden.