In het zonnetje, na vijf bizarre jaren

Over de Veritas award, off-label geneeskunde en waarom ik nooit ben gestopt

Flavio vroeg me wanneer ik aanwezig zou zijn bij de bijeenkomst Battle of Science. Hij zei: “Trek maar iets moois aan, want ik wil je in het zonnetje zetten.”
Meer zei hij niet. Geen uitleg, geen context. Dus ik dacht: oké, leuk, waarschijnlijk een vriendelijk moment, een paar woorden, klaar.

Maar toen gebeurde het.

Opeens werd ik naar voren geroepen. En ineens stond ik daar, op het podium, met alle ogen op mij gericht. Ik kreeg een prijs in handen gedrukt: een nieuwe onderscheiding, de Veritas Award, voor het werk dat ik de afgelopen vijf jaar heb gedaan.

Ik ga eerlijk zijn: ik voelde me opgelaten. Ik voelde me nerveus. Het overviel me. Mijn hart ging tekeer, mijn hoofd was leeg en vol tegelijk. Want hoe sta je daar, in het licht, terwijl je de afgelopen jaren zo vaak het gevoel hebt gehad dat je juist kapot gemaakt werd?

Maar toen ik later weer zat, en het even kon landen, voelde ik iets anders. Trots. Niet de makkelijke trots van “kijk mij eens”. Maar die stille, diepe trots van: ik ben blijven staan. Ik ben niet gebroken. Ik ben niet gestopt.

En deze prijs, deze waardering, voelt als iets wat ik lang niet heb gekregen. Het is een ander soort erkenning dan wat ik de afgelopen vijf jaar van de inspectie heb ervaren.

Want laat ik het maar gewoon zeggen zoals het is.
Ik heb mijn werk gedaan vanuit mijn hart. Vanuit mijn geweten. Vanuit mijn verantwoordelijkheid als arts. We hebben niet voor niets een eed afgelegd. Wij zijn er om patiënten te beschermen en goed te behandelen. Om naast ze te staan, niet boven ze. Om te kijken, te luisteren, te denken, en te handelen als dat nodig is.

En wat mij betreft hoort daar geen inspecteur tussen te zitten.

De afgelopen vijf jaar waren bizar. Echt bizar. Ik ben meerdere keren naar de rechtbank geweest. Naar het tuchtcollege. Niet omdat ik mensen schade heb aangedaan. Niet omdat ik roekeloos was. Maar omdat ik mensen hielp. Omdat ik mensen beter maakte. Omdat ik deed wat ik als arts hoor te doen: verantwoordelijkheid nemen, ook als het niet in een standaard hokje past.

Als je daar echt even bij stilstaat, is het bijna niet te bevatten. Dat je als arts, die dag in dag uit probeert te genezen, weggezet wordt alsof je een gevaar bent. Dat er letterlijk gezegd wordt dat ik een gevaar ben voor de gezondheid van Nederland.

Als je dat hardop uitspreekt, voel je hoe absurd het is. Hoe onrechtvaardig. Hoe pijnlijk ook, want het raakt niet alleen je werk, het raakt je identiteit. Je integriteit. Je naam. Je familie. Je nachtrust. Je vertrouwen in het systeem.

En toch.

Gelukkig hebben 21 rechters mij en 7 collega’s in het gelijk gesteld. De boetes zijn vernietigd. Dat is geen klein detail. Dat is een keihard signaal: dit klopt niet. Dit was onterecht.

Maar zelfs dan is het niet klaar. De inspectie is in hoger beroep gegaan. En dus zal de Raad van State zich nog meerdere keren moeten buigen over één onderwerp dat in de praktijk al decennia bestaat: off-label geneesmiddelengebruik.

Want laten we eerlijk zijn: off-label is van alle dag. Het gebeurt continu. Overal. In ziekenhuizen, in huisartsenpraktijken, in verpleeghuizen. Het verdwijnt nooit, omdat het soms simpelweg nodig is. Omdat patiënten niet altijd in de bijsluiter passen.

En wat is er nu gebeurd? Door de discussie die na mijn rechtszaak is ontstaan, heeft de inspectie een richtlijn uitgegeven over off-label medicatie. Daarin staat dat bij iedere patiënt apart de apotheker geïnformeerd moet worden.

Ik vraag me echt af of huisartsen en apothekers daarop zitten te wachten. Zeker niet als je bedenkt dat er bijvoorbeeld honderdduizenden recepten Seroquel worden voorgeschreven voor slaapproblematiek. Denk je echt dat daar elke keer een apart traject omheen gebouwd gaat worden? Dit is de werkelijkheid: off-label is niet uitzonderlijk. Het is dagelijkse zorg.

En ik zal het ook heel persoonlijk maken.

Ik ben nooit gestopt met off-label geneesmiddelengebruik als ik denk dat het nodig is. Niet uit koppigheid. Niet om te provoceren. Maar omdat ik arts ben. Omdat ik naar mijn patiënt kijk. Omdat ik mijn verantwoordelijkheid neem. Omdat ik niet kan leven met het idee dat ik iemand had kunnen helpen, maar het niet deed uit angst.

Dus ja, die Veritas Award… die raakte me. Omdat het niet alleen een prijs is. Het is een teken dat waarheid, integriteit en moed nog steeds gezien worden. Dat je niet gek bent als je blijft staan. Dat je niet alleen bent.

En misschien is dat wel het grootste cadeau van allemaal.

Rob Elens